Adam Łazar

Kościół pw. Narodzenia NMP w Narolu

Adam Łazar, Zabytki ziemi lubaczowskiej. Architektura kościelna, Lubaczów 2011, Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Lubaczowskiej i Powiatowe Centrum Kultury i Sportu w Lubaczowie / opublikowane za pisemną zgodą autora i wydawcy. Kopiowanie i publikowanie całości lub fragmentów poniższego tekstu bez zezwolenia jest zabronione.

Narol pierwotnie nazywał się Florianów, od imienia założyciela Floriana Łaszcza Neledewskiego. To on wybudował kościół pw. Narodzenia NMP w dzisiejszym przysiółku Zagrody plebańskie, w miejscu tzw. „Księża górka”. Przy okazji poświęcenia kościoła 16 lipca 1595 r. erygowano parafię. Florian Łaszcz Neledewski wystarał się u króla Zygmunta III Wazy o przywilej na założenie miasta, wydany w Warszawie 2 października 1592 r. Zachodnią część Rynku przeznaczył właściciel na potrzeby kościoła. W 1617 r. stanął drewniany kościółek pw. św. Floriana, który podlegał proboszczowi narolskiemu. W 1604 r. do parafii – poza Florianowem i Narolem wsią – należały wsie: Lipie, Chyże, Jezierna, Krupiec i Kadłubiska. Wkrótce jednak Jezierna przeszła do parafii w Chodywańcach, Lipie i Krupiec do nowo utworzonych parafii w Lipsku i Płazowie. W 1648 r. Florianów został zniszczony i spalony przez wojska tatarskie i kozackie. Nowa lokacja miasta „na roli” zmieniła jego nazwę na Narol. W 1717 r. wizytujący bp Szembek stwierdził opłakany stan kościoła w Narolu wsi. Drewniana budowla z trzema ołtarzami wymagała natychmiastowego remontu. Pieczy proboszcza podlegała też kaplica wystawiona przez Józefa Lipskiego w 1715 r. niedaleko dworu narolskiego. Podczas kolejnej wizytacji tenże sam bp Szembek stwierdził, że z powodu zupełnej ruiny wszystkie co cenniejsze sprzęty zostały przeniesione do kościoła narolskiego, gdzie odbywają się nabożeństwa parafialne.

Narol2
Wnętrze kościoła w Narolu (fot. Krzysztof Stępień)

Między 1745 – 1750 proboszcz narolski Jakub Krassowski nie doczekawszy się pomocy ze strony patronów, sam rozebrał walący się kościół i na jego miejsce postawił nowy. Był to drewniany kościółek z kopułą, kryty gontem, z trzema ołtarzami w jego wnętrzu. W tym czasie punkt ciężkości życia religijnego przeniósł się do miasta Narola. Kościół parafialny zaczął pełnić rolę kaplicy. Podczas wizytacji biskupiej 1772 r. proboszcz Józef Jan Łoza  nalegał na biskupa, o skłonienie Łosia do rozpoczęcia budowy nowego kościoła w Narolu. Ostatecznie w 1785 r. podczas zmian granic diecezji wywołanych I rozbiorem Polski, stolicę parafii przeniesiono z Narola wsi do miasta Narola, a parafia znalazła się w diecezji przemyskiej. Hojnym wsparciem dźwignął nowy kościół kasztelan lwowski Michał Łoś i jego syn Feliks Antoni, wojewoda pomorski i w 1804 r. zakończono budowę nowego murowanego kościoła i wieży w Narolu mieście. Była to świątynia jednonawowa z półkolistą absydą, dwiema kaplicami po bokach. Tadeusz hrabia Łoś wraz ze swą małżonką z domu Kownacką upiększył wnętrze tej świątyni. Dekoracyjna polichromia przedstawiała obrazy o treści religijnej, a jeden z nich przedstawiał Antoniego Feliksa Łosia wchodzącego do nieba. Budowla, obok funkcji kościoła parafialnego, spełniała  rolę mauzoleum rodziny Łosiów. Tutaj spoczęły zwłoki Ludwika Michała Łosia,  Heleny ze Skarbków Łosiowej, zmarłej w 1798 r. żony – Urszuli z Moszczyńskich, a w 1804 r. samego Antoniego Feliksa Łosia. Nowy właściciel Maurycy Łoś doprowadził w 1807 r. do konsekracji gotowej już świątyni. Warto przypomnieć, że Karol Notz sporządzający spis zabytków odnotował: „W kościele odnowionym około r. 1770 przez Michała Łosia, znajdują się: (1) portrety proboszczów kościoła narolskiego, od ks. Kolbuszowskiego począwszy, zawieszone w zachrystii, bardzo dobrze utrzymane, (2) w nawie po lewej stronie kościoła portret Antoniego Feliksa Łosia, palatyna pomorskiego, duży, nieźle zachowany.

Ponadto są tablice wmurowane – Michała Łosia zmarłego 20 lipca 1758 r. i Marii Urszuli z Nałęcz Moszczyńskiej Łosiowej, zmarłej 17 marca 1798 r., opodal znajduje się krypta, w której spoczywają zwłoki rodziny.

Portretów było dawniej znacznie więcej w kościele. Ludwik Zieliński redaktor „Lwowianina” wymienia w 1841 r. portrety: Michała Łosia kasztelana lwowskiego (1758 r.), Felicjana Łosia (1804 r.), Marianny z Łosiów Moszczeńskiej (1798 r.), Heleny z Łosiów Skarbkowej (1764 r.). Były także księgi metrykalne z charakterystycznym zapiskiem proboszcza w czasie najazdu Chmielnickiego: „Zamykam księgi metryk, bo nieprzyjaciel z ogniem i mieczem zbliża się do Narola”. Przy kościele funkcjonowała szkółka parafialna. W 1742 r. do parafii narolskiej należy wieś Zagrody Plebańskie, w 1785 r. Podlesina.

P3100003.jpg
Wieża kościelna (fot. Paweł Rydzewski)

Kościół ucierpiał w czasie I wojny światowej. 6 pułk ułanów austriackich spalił miasto i kościół. Z pomocą materialną pośpieszył konserwator krajowy Tadeusz Szydłowski z Krakowa w kwocie 17 tysięcy koron. Parafia otrzymała także pożyczkę w Rządowym Banku w kwocie 15 tysięcy koron. Wspólnymi siłami odbudowano kościół i w 1918 r. odbywały się w nim nabożeństwa. Wieża ukończona została dopiero w 1925 r. ze składek parafian Ze Lwowa, z kościoła pw. św. Marii Magdaleny w 1927 r. hrabina Jadwiga Korytowska zakupiła ołtarz, który umieszczony został w ołtarzu głównym narolskiego kościoła. Jest on drewniany, polichromowany z obrazem MB Częstochowskiej i figurami apostołów św. Piotra i Pawła po bokach. Organy 18-głosowe firmy Bracia Rieger, a na nich herby: Dąbrowa Łosiów, Oginiec Puzynów i Mora Korytowskich w 1928 r. zostały zamontowane na miejscu na murowanym chórze muzycznym, wspartym na dwóch filarach. W 1936 r. kościół pomalowano wewnątrz. Jest on murowany, klasycystyczny, jednonawowy, z prezbiterium zamkniętym półkoliście, opiętym trzema szkarpami. Po obu stronach kościoła znajdują się dwie kaplice, w kształcie kwadratu o sklepieniach kopulastych z latarniami, a otwarte są one do nawy półkolistymi arkadami. W nich epitafia inskrypcyjne: 1. Marii Urszuli z Moszczańskich Łosiowej zm. w 1798 r., z czarnego marmuru z herbem Nałęcz z 1800 r., 2-5 nowsze z białego marmuru: Tadeusza Łosia zm. w 1859 r., Anieli z Konwackich Łosiowej zm. w 1875 r., Marii z Łosiów Puzyniny zm. w 1879 r. i Rozalii z Suzinów Puzyniny zm. w 1908 r. Chrzcielnica przykryta pokrywą miedzianą, empirowa z herbem Łosiów i monogramem FAŁ. Dwa feretrony rokokowe. W dolnej kondygnacji przedsionek. Dach blaszany, nad nawą dwuspadowy, nad prezbiterium wielospadowy.

IMG_3402.jpg
Tablica we wnętrzu kościoła w Narolu (fot. Artur Pawłowski)

Na elewacji wschodniej po obu stronach wieży woluty i wazony. Wieża trzykondygnacyjna, w narożach poszczególnych kondygnacji pilastry toskańskie, w środku otwory okienne półkoliste, nad pierwszą kondygnacją od wsch. przyczółek trójkątny, w nim herb Dąbrowa. Wieża zwieńczona hełmem baniastym z latarnią z blachy. Wewnątrz ściany dzielone wertykalnie za pomocą filarów przyściennych, utworzonych z parzystych pilastrów, sklepienie kolebkowe z lunetami z r. 1916. Zakrystia w absydzie prezbiterium za głównym ołtarzem, W niej dużych rozmiarów obrazy, olejne malowane na płótnie, przedstawiające Matkę Boską Bolesną i Joachima i Annę. Wokół kościoła mur kamienny, na murze po stronie północnej barokowe epitafium inskrypcyjne (wiersz) Ignacego Duszli zm. w 1778 r., w bramie po stronie północnej próg z inskrypcją na kamieniu, od wschodu inkorporowana do muru dzwonnica z dwoma dzwonami rokokowymi. Mur ten za dziekana i proboszcza ks. kan. Czesława Szczerby został odnowiony. Kościół został odmalowany w 1956 r. i 2000 r. Za proboszcza ks. Andrzeja Pikuli gruntownej konserwacji poddany został ołtarz główny i obrazy – Chrystusa Zmartwychwstałego z XVIII w. umieszczony nad kaplicą Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Anny Samotrzeć w kaplicy św. Anny. Prace te wykonali: Stanisław Makara i Janusz Szpyt z Lubaczowa. Artysta malarz Janusz Szpyt także namalował do ołtarza głównego obraz Narodzenia NMP. Rzeźbiarz z Narola wsi Grzegorz Wajs wykonał popiersie bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej, urodzonej w pobliżu Narola – w Pizunach. Wszystkie te dzieła poświęcił Pasterz diecezji zamojsko-lubaczowskiej bp Jan Śrutwa 5 listopada 2000 r. Warto dodać, że wcześniej bo 16 lutego 1980 r. bp Marian Rechowicz poświęca nową plebanię w Narolu.

 

(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. 

Kopiowanie i udostępnianie publiczne bez pisemnej zgody autora tekstu, wydawcy, właściciela praw autorskich do fotografii oraz autora niniejszej strony internetowej jest działaniem nielegalnym.