Adam Łazar

Kościół pw. Objawienia Pańskiego w Łukawcu

Adam Łazar, Zabytki ziemi lubaczowskiej. Architektura kościelna, Lubaczów 2011, Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Lubaczowskiej i Powiatowe Centrum Kultury i Sportu w Lubaczowie / opublikowane za pisemną zgodą autora i wydawcy. Kopiowanie i publikowanie całości lub fragmentów poniższego tekstu bez zezwolenia jest zabronione.

Łukawiec jest dużą i rozległą wsią leżącą przy drodze z Lubaczowa do Wielkich Oczu. Jak dowiadujemy się z źródeł kościelnych lokowany był przez plebana lubaczowskiego Mikołaja z Niedospalina w 1465 r. To on powierzył Pawłowi Wołochowi osadzenia wsi Łukawiec na nieużytkach Szczutkowa. Wieś ta należała do parafii w Lubaczowie, która znajdowała się w granicach diecezji przemyskiej. Ordynariusz tej diecezji bp Wawrzyniec Goślicki wyjednał u króla Zygmunta III, na sejmie warszawskim 4 maja 1596 r., zrzeczenie się prawa patronatu, beneficjum parafialnego i przyłączenia probostwa lubaczowskiego do dóbr stołowych biskupstwa przemyskiego. Od tego czasu parafią lubaczowską zarządzał komendariusz, ustanowiony przez biskupa przemyskiego. Na terenie Łukawca osadzono dzierżawcę, który zarządzał majątkiem biskupim. Pomyślny rozwój wsi przerwał najazd Tatarów w 1623 r. By mogła się odbudować i zaludnić, biskup przemyski Achacy Grochowski zaniżył na okres swoich rządów kmieciom czynsz dzierżawny. Biskup Wacław Hieronim Sierakowski wizytował parafię lubaczowską w 1744 r. Wtedy zrodziła mu się myśl utworzenia nowej parafii w Łukawcu. Głównym powodem była duża odległość Łukawca od Lubaczowa. Erekcja parafii nastąpiła 10 lat później. Odnośny dekret wydał tenże Biskup w Lubaczowie 1 lipca 1754 r. Do tej nowej parafii przydzielono wsie: Szczutków, Bihale z Nową Groblą, Kobylnicę Ruską i Wołoską. Bp Wacław Hieronim Sierakowski ufundował w Łukawcu kościół parafialny pw. Trzech Króli. Wzniesiony został w latach 1754 – 1756. Jest to świątynia jednonawowa zbudowana na planie prostokąta, z trójbocznym prezbiterium, z przedsionkiem i zakrystią. Zbudowana z balów modrzewiowych na zrąb, ma ściany szalowane, dach dwuspadowy pokryty gontami, na szczycie sygnaturkę z krzyżem. Na połączeniu nawy z prezbiterium belka tęczowa z napisem: IN HONOREX DEI ET CUM CORONARO FUNDATO EST HAEC DOMUS DEI AMONO 1756 FUND EIUS ECC. VENC. XYER. DE BOGUSŁ. SIERAKOWSKI. We wnętrzu trzy barokowe ołtarze snycerskiej roboty. W 1792 r. z tej parafii wydzielono nową placówkę duszpasterską w Fehlbachu (obecnie Potok Jaworowski) z Kobylnicą Ruską i Wołoską.

DSC_0211.jpg
Wnętrze kościoła w Łukawcu (fot. Krzysztof Stępień)

Do pięknego kościółka w Łukawcu staraniem administratora apostolskiego Archidiecezji w Lubaczowie prof. ks. prał. Jana Nowickiego przywieziony został w 1965 r. cudowny obraz Matki Bożej Tartakowskiej. W okolicach Lubaczowa i Jarosławia mieszkało dużo ludności z Tartakowa i okolic i dlatego ten obraz został przy nich. Na skronie tej Matki Bożej Ojciec Święty Jan Paweł II nałożył papieskie korony 3 czerwca 1991 r. w Lubaczowie. Kościół na Jej sanktuarium okazał się za ciasny. 28 listopada 1971 r. bp Jan Nowicki przeniósł ks. Józefa Kornagę do Łukawca z konkretnym zadaniem: „Zbudujesz nowy kościół”. Długo trwały starania, by otrzymać zezwolenie. Nadeszło dopiero w przeddzień wizyty Jana Pawła II w Polsce w 1979 r. Zbudowano go po drugiej stronie drogi. Kościół, duży, murowany z cegły. Świątynię pod przewodnictwem proboszcza ks. Józefa Kornagi budowano w latach 1980 – 1990 według projektu inż. H. Stawickiego z Krakowa. 15 maja 1983 r. kamień węgielny poświęcił i wmurował bp Marian Rechowicz. 16 września 1990 r. administrator apostolski Archidiecezji w Lubaczowie bp Marian Jaworski dokonał konsekracji tego kościoła pw. NMP Królowej Polski. Do tej świątyni przeniesiono koronowany cudowny obraz Matki Bożej Uzdrowienie Chorych.

Stary, drewniany został ujęty w ewidencji konserwatora jako zabytek. Niszczał. Dlatego podany został gruntownemu remontowi. Prace rozpoczęły się 22 kwietnia 2007 r. Prowadziła je specjalistyczna Firma Budowlana z Nowego Targu p. Józefa Paczki, pod nadzorem kierownika budowy Henryka Maślerza. Zakres prac objął: całkowitą wymianę sygnaturki, wymianę zniszczonych desek podłogi i podestów komunikacyjnych na strychu, pokrycie dachu i fartucha wokół kościoła nowymi gontami, wymiana zniszczonych desek szalowania kościoła, wymianę okien i drzwi oraz wymianę instalacji odgromowej. Prace remontowe przebiegały pod stałym nadzorem Konserwatora Zabytków z Przemyśla Mariusza Czuby. Remont zakończono we wrześniu 2007 roku. Nie było by to możliwe gdyby nie dotacje z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (Fundusz Kościelny). Koszt tego remontu wyniósł 424 022, 60 złotych.

P1010046.jpg
Boczny ołtarz kościoła w Łukawcu (fot. Paweł Rydzewski)

7 października 2007 r. w Łukawcu odbyły się prymicje abp Mieczysława Mokrzyckiego, koadiutora Archidiecezji Lwowskiej. W tym przywróconym do świetności drewnianym zabytkowym kościółku dziękował Panu Bogu za otrzymany w nim Sakrament Chrztu i I Komunii św. Nowego blasku nabrała też dzwonnica, osadzona na dwóch wiekowych dębach. Miejscowa legenda mówi, że drzewa posadził król Jan III Sobieski, przed wyprawą wiedeńską. Jak podkreślają konserwatorzy, jest to ewenement w skali kraju, że dzwony są zawieszone między dębami.

Ozdobą Łukawca jest jednak cudowny obraz Matki Bożej Łaskawej. Obraz ten został namalowany w XVII w. przez mistrza włoskiego i został umieszczony w kaplicy zamkowej Potockich w Tartakowie. To miasteczko leżące w pobliżu Sokala otrzymało prawa miejskie w 1685 r. od króla Jana III Sobieskiego. Osada ta znana już w pierwszej połowie XV w. w wieku następnym należała do rodziny Trzcińskich, a XVII w. przeszła do dóbr Potockich. W czasie pożaru pałacu kapelan ks. Stanisław Kucharski uratował ten obraz zabierając go na plebanię. Dopiero po jego śmierci obraz trafił do kościoła i umieszczony został na pilastrze nad chrzcielnicą. To z dotacji Trzcińskich zbudowano w Tartakowie murowany kościół w 1603 r., który zastąpił drewniany i zniszczony z 1487 r. Była to świątynia jednonawowa w stylu romańskim, z dwiema kształtnymi wieżami nad częścią chórową oraz trzecią wieżą sygnaturką na nawie. Wnętrze świątyni wyposażano dość długo. Ozdobą były trzy rokokowe ołtarze i polichromia wykonana przez Stanisława Stroińskiego i jego ucznia Tomasza Gertnera. Tematyka tej polichromii związana była z symbolami zaczerpniętymi z wezwań Litanii Loretańskiej. Tylko na suficie umieszczono obrazy historyczne z dziejów miasta, jak: oblężenie Tartakowa przez Kozaków, obronę zamku, baszty i bazaru. Kościół ten był konsekrowany w 1794 r. przez  sufragana lwowskiego bp Kajetana Kickiego, który nadał mu tytuł św. Michała Archanioła. Pozostawmy dalszą historię kościoła na uboczu, który od 1900 r. został rozbudowany, zmienił swój wygląd, a zajmijmy się dalszą historią interesującego nas obrazu. Otóż w dniach 9 – 24 marca 1765 r. – jak podają źródła historyczne – obraz „płakał”. Z oczu Matki Najświętszej wyciskały się obfite, krwawe łzy.

P1010049.jpg
Kościół w Łukawcu (fot. Paweł Rydzewski)

Świadkowie tego wydarzenia opisywali, że „obfite, krwawe krople wydobywały się z oczu Maryi, że aż strasznie było patrzeć; niektóre na obrazie zasychały i po sobie znaki zostawiały, inne spływały i tak trwały te ślady, dopóki przez księży starte i kilkakrotnie zmyte nie zostały, podkładany pod obraz ręczniczek cały był zbroczony krwią”. W tym czasie i później nad kościołem w dzień i w nocy ukazywała się jasna poświata rozjaśniająca kościół. Wielu widziało, jak obraz „mienił się kolorami”. Ludzie komentowali to wydarzenia w różny sposób. Jedni uważali, że Matka Boża płacze nad upadkiem moralnym w Polsce. Inni zapowiadali nadchodzące nieszczęścia. Za takie uważano epidemię dżumy, która w latach 1768-1770 zdziesiątkowała miasta i okolice. Jeszcze inni odnosili to wydarzenie do rozbiorów Polski. Modlący się doznawali łask nadprzyrodzonych i zasłynął licznymi cudami. Zapisywane one były w specjalnej księdze. Kuria Biskupia w Chełmie wysłała do Tartakowa komisję do zbadania prawdziwości cudów. Komisja spisała 83 ważnych cudów i zdarzeń nadzwyczajnych, jakie otrzymali wierni za przyczyną Matki Boskiej. Łaskawej. Na tej podstawie ordynariusz chełmski bp Antoni Okęski 1 kwietnia 1777 r. podpisał dekret prawdziwości badanych wydarzeń. 8 czerwca tego roku opublikowano dekret biskupi przy udziale ogromnej ilości wiernych. Obraz intronizowano w kościele przy glosie orkiestr i huku armat. Uroczystości trwały trzy dni w obecności chełmskiego sufragana bp Kochnowskiego i duchowieństwa obu obrządków. W latach 1778 – 1779 w kościele dla obrazu postawiono główny ołtarz. Prezentował się pięknie w srebrnej ramie i sukienkach, ozdobiony licznymi wotami ze złota, srebra, korali, pereł, bursztynu i wosku. Cudowny obraz zasłaniano firanką, a następnie obrazem św. Michała Archanioła. Wierni obchodzili ołtarz wokoło na kolanach.

Wszystkie uroczystości maryjne obchodzono na wzór odpustów. Główny odbywał się we września w święto Narodzenia Maryi. Dużym powodzeniem ciszył się także odpust tzw. „zimowy” 8 grudnia w uroczystość Niepokalanego Poczęcia NMP. Przychodzili na te odpusty pielgrzymki z pobliskich miast i wsi. Przybywali Polacy i Rusini, a także ludzie innych narodowości i wyznań. Z treści cudów i łask ułożono specjalne „Godzinki na cześć Matki Bożej Tartakowskiej”. Wydawano obrazki z tym cudownym obrazem, medaliony, układano pieśni do Matki Boskiej Tartakowskiej w języku polskim i ukraińskim. Ołtarz zawsze tonął w kwiatach i światłach drogich świec i lamp. Tak było do czasu II wojny światowej. W 1944 r. nacjonaliści ukraińscy mordowali Polaków. Ludność zmuszona została do wyjazdu na Zachód. Wyjechali też księża i siostry służebniczki, które wywiozły ze sobą cudowny obraz do domu generalnego w Dębicy i ulokowały go w kościele zakonnym. W 1961 r. arcybiskup lwowski Eugeniusz Baziak rezydujący w Lubaczowie i Krakowie, zabrał cudowny obraz do Krakowa. Wtedy najprawdopodobniej obraz został poddany konserwacji. Następca na stanowisku administratora apostolskiego Archidiecezji w Lubaczowie ks. prof. Jan Nowicki 28 listopada 1965 r. obraz ten przekazał do Łukawca. Ubiegała się o niego także parafia w Tarnoszynie. Wpływ na przekazanie do Łukawca miała prośba byłych parafian z Tartakowa, którym łatwiej było przyjeżdżać do miejscowości koło Lubaczowa niż do Tarnoszyna, by modlić się przed swoją Matką Boską Łaskawą.

Opis obrazu z Łukawca

Obraz przedstawia Matkę Boską w otoczeniu symboli maryjnych stojącą na półksiężycu, depczącą głowę skrzydlatego smoka. W dolnej części obrazu  rozciąga się rozległy pejzaż, a poniżej część zaciemniona, ze smokiem i rosnącymi ciernistymi krzewami. Centralną część kompozycji zajmuje postać Matki Boskiej ukazanej w postawie stojącej, z głową lekko przechyloną w dół i skierowaną w stronę prawego ramienia. Twarz Matki Bożej ma wyraz skupiony i łagodny. Ma delikatne rysy, wysokie czoło, cienkie brwi, prosty, mały nos oraz małe usta. Powieki Najświętszej Panienki są przymknięte a wzrok skierowany w dół. Włosy długie, rozpuszczone, opadające na plecy.

DSC_0193.jpg
Obraz MB w kościele w Łukawcu (fot. Krzysztof Stępień)

Ręce Matki Boskiej złożone są do modlitwy, na wysokości piersi, prawa noga wysunięta do przodu, a stopa wystaje poza krawędź księżyca, stopa lewa niewidoczna. Niepokalana obrana jest w białą suknię, sięgającą do ziemi, z długimi wąskimi rękawami, z niewielkim dekoltem obszytym pasmanterią. Suknia od kolan w dół udrapowana jest pionowo z lekko skośnie układającymi się fałdami. Przez prawe ramię przewieszony jest ciemnoniebieski płaszcz, okrywający plecy i obejmujący biodra, dość mocno udrapowany. Czerwona podszewka płaszcza widoczna jest przy odchylonej krawędzi z lewej strony. Twarz Matki Boskiej ma wyraz skupiony i łagodny, rysy delikatne, wysokie czoło, cienkie brwi, prosty mały nos i małe usta, powieki opuszczone, przymknięte, wzrok skierowany w dół. Włosy długie, rozpuszczone, opadające na plecy. Głowa bez okrycia. Pod stopami Matki Boskiej leży zwinięty, konający, skrzydlaty smok z odwróconą głową, rozwartą paszczą, z której wypadło jabłko. Smok umieszczony został na pierwszym planie, w części zacienionej pejzażu z krzewami ciernistymi. Powyżej rozciąga się daleki, rozległy pejzaż z widocznymi grupami drzew oraz pojedynczymi drzewami, rzeką i wzgórzami na horyzoncie. W górnej części obrazu postać Boga Ojca pochyla się i opiekuńczym gestem obejmuje cały widzialny świat nad Marią i ziemią. Bóg Ojciec ukazany jest jako starzec z siwą głową. Wokół postaci Maryi, po bokach, na tle obłoków znajdują się symbole maryjne. Z lewej strony; Lilia wśród cierni, Drzewo życia, Zwierciadło sprawiedliwości: po stroni prawej: Brama niebieska, Krzew gorejący, Wieża Dawidowa. Piętrzące się obłoki umieszczone są wzdłuż linii diagonalnych zbiegających się na osi kompozycji za postacią Maryi, najciemniejsze położone bezpośrednio nad ziemią, stopniowo rozjaśniają się ku górze. Kolorystyka obrazu jest stonowana, z przewagą barw brunatnych. Pejzaż ujęty w kolorach szaro-błękitno-zielonych. Jego wymiary 80 x 58 cm, malowany olejno na płótnie przyklejonym do deski. W czasie konserwacji prawdopodobnie w 1962 r., płótno odjęto od deski i zdublowano go. Ostatniej konserwacji obrazu dokonał artysta z Jarosławia Stanisław Filip w 1990 r.

 

(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. 

Kopiowanie i udostępnianie publiczne bez pisemnej zgody autora tekstu, wydawcy, właściciela praw autorskich do fotografii oraz autora niniejszej strony internetowej jest działaniem nielegalnym.