Adam Łazar

Kościół pw. św. Wojciecha w Cieszanowie

Adam Łazar, Zabytki ziemi lubaczowskiej. Architektura kościelna, Lubaczów 2011, Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Lubaczowskiej i Powiatowe Centrum Kultury i Sportu w Lubaczowie / opublikowane za pisemną zgodą autora i wydawcy. Kopiowanie i publikowanie całości lub fragmentów poniższego tekstu bez zezwolenia jest zabronione. 

Na sejmie walnym w Warszawie 14 maja 1590 r. król Zygmunt III Waza wydał Stanisławowi Cieszanowskiemu, właścicielowi tych ziem, przywilej lokacji miasta. Od jego nazwiska nazwano go Cieszanów. Najstarszy z synów Hieronim Cieszanowski ufundował ok. 1613 r. kaplicę, która od imienia żony była pw. św. Zofii. Posługiwał w niej kapłan z Lubaczowa. Pomyślny rozwój miasta zahamowały epidemie chorób zakaźnych, pożary, przemarsze wojsk, np. Bohdana Chmielnickiego w 1648 r., szwedzkich w 1656 r., tatarskich w 1672 r. Kolejny z właścicieli miasta Aleksander Stanisław Bełżecki sprowadził do Cieszanowa w 1674 r. oo. Dominikanów, staraniem których wybudowano drewniany kościół pw. Narodzenia NMP i św. Jacka oraz klasztor. Zakonnicy ci sprawowali opiekę duszpasterską dla mieszkańców Cieszanowa, Nowego Sioła, Chotylubia, Łówczy, Podemszczyzny.

W 1744 r. kościół cieszanowski był wizytowany przez biskupa przemyskiego Wacława H. Sierakowskiego, który dekretem wydanym 1 lipca 1748 r. (formalna erekcja parafii) podniósł kościół konwentualny do godności kościoła parafialnego i uporządkował stosunki duszpasterskie w parafii cieszanowskiej. Do nowo powstałej parafii przyłączono następujące miejscowości: Cieszanów, Nowe Sioło, Chotylub, Łówcza, Podemszczyzna a nadto Niemstów i Dachnów z parafii oleszyckiej, oraz Krzywe z parafii Lubaczów.

17 czerwca 1788 roku cesarz Józef II skasował zakon dominikański w Cieszanowie, a duszpasterstwo parafialne przeszło w ręce kapłanów diecezjalnych. Od 1786 roku właścicielami Cieszanowa stali się Zamoyscy. Dzięki wsparciu Jana Zamoyskiego pod koniec 1800 r. zakończono budowę nowego kościoła. Był on murowany, jednonawowy, w stylu późnego baroku. Dach pokryty był gontami. Kościół ten 13 czerwca 1837 r. konsekrował arcybiskup lwowski Franciszek Pisztek. Świątynia została pod wezwaniem św. Wojciecha BM.

1 listopada 1847 roku do parafii Cieszanów przyłączono wsie: Żuków, Gorajec i Lubliniec należące do parafii Płazów, natomiast wieś Łówcza należąca do parafii Cieszanów od 1 maja 1849 roku została przyłączona do parafii Płazów.

Pożar w 1854 r. dotknął boleśnie kościół. Spłonął dach, zniszczone zostały malowidła, obrazy, ołtarze. Odnowy dokonał właściciel dóbr Feliks Rojowski. W kolejnych latach remontowi poddano wszystkie pięć ołtarzy, a w latach 1864 – 1866 dokonano ich renowacji i pozłocenia. Kościół okazał się za ciasny. Dzięki staraniem zasłużonego dla kościoła i parafii proboszcza ks. Aleksandra Zawadzkiego, hojności parafian i Jana Gnoińskiego (podarował materiały budowlane) w roku 1901 rozszerzono kościół o dwie nawy boczne. W roku następnym wzniesiono wysokości 36 m czworoboczną wieżę z dachem ostrosłupowym, niestety nie dostosowaną do stylu kościoła barokowego, a na niej zamontowano zegar z czterema tarczami. W 1906 r. polichromię w kościele położył artysta lwowski Karol Politański, a roku następnym odłączono od Cieszanowa do parafii w Horyńcu wsie: Podemszczyzna i Krzywe.

DSC01828.jpg
Kościół w Cieszanowie (fot. Paweł Rydzewski)

W czasie I wojny, 19 (15) czerwca 1915 r. pociski artylerii rosyjskiej zniszczyły sklepienie nawy głównej i rozbiły świeczniki, żyrandole, ławki, obrazy w ołtarzach, organy, bramę wjazdową. I znów potrzeba było kościół remontować, poprawiać malowanie na sklepieniu. Prace te zostały wykonane dzięki staraniom proboszcza ks. Czesława Masnego. W czasie II wojny światowej budynek kościoła nie poniósł większych strat, choć miasto zostało spalone przez oddział UPA. Od 1 września 1946 r. parafię objął ks. Józef Kłos, dotychczasowy proboszcz parafii pw. św. Marii Magdaleny we Lwowie. Wyjeżdżając ze Lwowa przywiózł wiele rzeczy z likwidowanego kościoła: tabernakulum metalowe, kielichy, ornaty, dywany, krzesła rozkładane.

Gdy po wojnie zapanował spokój przystąpiono do prac w kościele. W 1950 r. położono posadzkę i lamperię terazzową. W 1952 r. zainstalowano w oknach naw bocznych 8 witraży wykonanych przez firmę Żeleńskich w Krakowie. Przedstawiają one postacie: św. Stanisława Kostkę, bł. Jakuba Strzemię, św. Annę, św. Wojciecha, św. Kazimierza, św. Teresę od Dzieciątka Jezus, św. Józefa i Matkę Bożą Różańcową. W roku 1953 dokonano gruntowego odnowienia kościoła i wieży na zewnątrz. W 1954 r. zainstalowano stylowe, dębowe ławki, wykonane według projektu dr inż. arch. Adama Klimka ze Lwowa. W 1956 r., w 300. rocznicę ślubów Jana Kazimierza we Lwowie, wykonał polichromię w całym kościele artysta-malarz prof. Stanisław Jakubczyk. W 1957 r. dokonano elektryfikacji kościoła, a w 1959 r. zainstalowano centralne ogrzewanie. W roku 1965 w firmie Zatheya w Lubaczowie wykonano do kościoła główne drzwi wg projektu dr inż. arch. Adama Klimka, nadto dwoje drzwi do zakrystii.

Ks. Józef Kłos zmarł nagle 18 września 1978 r. i został pochowany w Cieszanowie. Po jego śmierci parafię objął ks. Zygmunt Zuchowski. Kontynuował dzieło swego poprzednika zwracając uwagę na katechezę w Cieszanowie i dojazdowych kaplicach. Przeprowadził remont wieży kościelnej w Cieszanowie i głowicy największego dzwonu na wieży kościelnej, dzięki czemu dzwon został uruchomiony oraz przeprowadził remont kaplicy w Kowalówce. W 1979 roku zainstalowano w głównej nawie lampy rtęciowe, by w ten sposób wyeksponować piękno malatury stropu. Oświetlono tabernakulum i płaskorzeźbę (popiersie Serca Jezusowego) znajdującą się w niszy nastawy ołtarzowej w głównej nawie. Największym dziełem budowlanym ks. Zygmunta Zuchowskiego jest zbudowana w latach 1981-87 piękna i obszerna plebania usytuowana w głębi ogrodu. 6 września 1981 r. bp Marian Rechowicz poświęca kamień węgielny pod budowę tej plebanii.

cieszanow.jpg
Kościół w Cieszanowie na mapie katastralnej z 1845 r. (oprac. Paweł Rydzewski)

1 czerwca 1983 r. ks. Zygmunt Zuchowski został mianowany kanclerzem Kurii Arcybiskupiej w Lubaczowie, a po odejściu ks. abpa Mariana Jaworskiego do Lwowa, był administratorem apostolskim w Lubaczowie do czasu powstania nowej diecezji zamojsko-lubaczowskiej. W niej ordynariusz bp Jan Śrutwa powierzył mu urząd wikariusza generalnego. Proboszczem parafii został ks. Jan Chmiel. Zajął się gorliwie remontem kościoła, zmianą konstrukcji dachu i pokryciem nową blachą. Położono nowy tynk zewnętrzny, a wewnątrz pomalowano kościół na biało. Po pięciu latach został przeniesiony do parafii Hucisko, a nowym proboszczem został od 31 czerwca 1994 r. ks. kan. Stanisław Mizak, dotychczasowy proboszcz w Łaszczowie. Kontynuuje dalej prace remontowe zapoczątkowane przez poprzedników. W roku 1996 przeprowadził remont nieczynnych organów. Znajdujące się na chórze organy 10-głosowe zbudowane w 1923 r. przez Rudolfa Hasse we Lwowie. Gruntowną renowację wykonała firma Andrzeja Madeja z Lublina (KUL). Organy te nadal służą parafii. Następnie przeprowadził renowację ołtarza głównego, który jest drewniany polichromowany, z przewagą bieli i złoceń. W nim obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem na srebrzonej i złoconej sukience z napisem „1863 r.” Najprawdopodobniej jest to ten sam obraz, o którym pisze ks. Franciszek Unzeitig, proboszcz cieszanowski (1828-1872) w swoich Annales Ecclesiae Parochialis Cieszanoviensis, że w ołtarzu głównym dawnego klasztoru dominikańskiego jest czczony i łaskami słynący obraz (image miraculesa) Matki Boskiej, który doznaje tu czci w ołtarzu głównym obecnego kościoła parafialnego. Na zasuwie oryginalny obraz św. Wojciecha, przedstawionego w habicie zakonnym. W nawie głównej znajduje się tabernakulum metalowe ze Lwowa oraz chrzcielnica kamienna z XVII/XVIII w., nakryta złoconą koroną. W prezbiterium – obrazy: św. Stanisława Kostki i św. Mikołaja.

Kopia DSC_3177.JPG
Ołtarz kościoła w Cieszanowie (fot. Krzysztof Stępień)

Restaurowano także obydwa ołtarze boczne i ambonę. W nawie lewej znajduje się rzeźba Pana Jezusa Ukrzyżowanego. W nawie prawej zaś obraz św. Józefa z Dzieciątkiem. Na ołtarzu rzeźba składająca się z 3 figur. Przedstawia Matkę Bożą Różańcową, św. Dominika i św. Teresę, a pochodzi jeszcze z czasów dominikańskich.

Na 1000-lecie śmierci św. Wojciecha patrona parafii został ufundowany pomnik, wykonany przez artystę Stanisława Lenara z Jarosławia, który ustawiono przed wejściem do kościoła. Obok stoi zabytkowy nagrobek Faustyny Rojowskiej z 1814 r.

Zainstalowano w kościele ogrzewanie gazowe. W 2007 r. przygotowano projekt położenia nowej polichromii. W roku następnym przystąpiono do malowania kościoła. Ponieważ świątynia znajduje się w rejestrze zabytków, prace były przeprowadzone pod nadzorem Małgorzaty Olędzkiej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu. Artyści malarze z Lubaczowa Janusz Szpyt i Stanisław Piotr Makara zdjęli warstwy wcześniejszego malowania i odsłonili pierwotne dekoracje malarskie z 1906 r., wykonane przez Karola Polityńskiego ze Lwowa. Pomocne okazały się również zachowane zdjęcia. Tak więc malarze dokonali rekonstrukcji przedwojennego malarstwa. Tam, gdzie było to niemożliwe, za zgodą konserwatora zabytków, w tym duchu, domalowane zostały nowe obrazy przez Janusza Szpyta. Na sklepieniu w nawie głównej pojawiły się ewangeliczne sceny: Zwiastowania NMP, Nawiedzenia, Narodzenia Pana Jezusa, Chrystusa nauczającego w świątyni, Ukrzyżowania Pana Jezusa i Chrystusa Zmartwychwstałego. Na filarach są ponownie olejne obrazy czterech ewangelistów. Świątynia otrzymała nowy wygląd o sakralnej wymowie. Poświęcenia odnowionej polichromii dokonał 4 wrześniu 2008 r. biskup pomocniczy diecezji zamojsko-lubaczowskiej dr Mariusz Leszczyński.

Proboszcz ks. kan. Stanisław Mizak w 2010 r. gruntownie poprawił elewację zewnętrzną kościoła. Uruchomił zegar na wieży, by odmierzał czas nowej historii kościoła i miasta.

 

(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. 

Kopiowanie i udostępnianie publiczne bez pisemnej zgody autora tekstu, wydawcy, właściciela praw autorskich do fotografii oraz autora niniejszej strony internetowej jest działaniem nielegalnym.